Tramwaj zwany podglądaniem

Efektem jak sądzę ciężkiej pracy archiwalnej Ewy Janickiej jest Festung Warschau, antologia wspomnień i przemyśleń, uszeregowanych według miejsc i ulic, które autorka kolejno opisuje, a czytelnik kolejno zwiedza. Jeden z rozdziałów został zatytułowany nawet Spacerkiem po Warszawie, jednak ogrom tragedii i zbrodni, jakie ów spacer odkrywa, nie pozostawia wątpliwości, co do ironicznego założenia autorki przy nadawaniu tego tytułu, choć niewątpliwie za przewodnik opracowanie Ewy Janickiej powinno turystom służyć.

Festung Warschau jest promowane w serwisie Krytyki Politycznej między innymi jako książka zawierająca rozwiązanie zagadki pochodzenia słynnych warszawskich kapliczek. Na pytanie, skąd wzięły się kapliczki Ewa Janicka wprost jednak nie odpowiada, bo teorii jest wiele, a dojść do intencji ich ówczesnych twórców dziś trudno. Wiadomo, że zaczęły pojawiać się wiosną 1943 r., możliwe że w odpowiedzi na terror okupacyjny, mając pełnić funkcję chroniącego sacrum dla warszawskich podwórek, ale nie musi być to cała prawda. Praskie kamienice zamieszkiwała wcześniej ludność żydowska i jedna z teorii, o której wspomina Ewa Janicka, mówi o tym, że stawiając kapliczki, Polacy zawłaszczali przestrzeń, w tym symboliczne: narodową i religijną. Ten swoisty holocaust pamięci o warszawskich Żydach oraz przemoc symboliczna popełniana na nich trwa do dziś, ale dziś za zbrodnię nie da się obwinić Niemców:

19 kwietnia 2009 roku - w 66 rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim - na Skwerze Matki Sybiraczki - miała miejsce symboliczna rekonstrukcja egzekucji katyńskiej: Zwieńczenie Katyńskiego Marszu Cieni. Przejmujące widowisko. Przejmujące podwójnie, jeśli zważyć, co ma Katyń do powstania w getcie.

Minister Propagandy i Informacji III Rzeszy, Józef Goebbels poznał się na wartości newsa i odkrycie pod Smoleńskiem masowych grobów polskich oficerów zamordowanych przez NKWD nazwał darem niebios. 13 kwietnia 1943 roku po uzgodnieniu z Hitlerem, na łamach nazistowskich pism i falach radiowych, ogłoszono "żydowski mord masowy".

Opowieści o tym, jak stawiając pomniki martyrologii Warszawy "zapominano" o Żydach i jak pamięć o ich istnieniu w czasie wojny w Warszawie jest rugowana do dziś, jest w książce Ewy Janickiej mnóstwo, bo autorka nie obawia się wypominać Polakom tego, co skrywała i wciąż skrywa nasza historyczna propaganda.

Festung Warschau nie jest opowieścią o tym, jak Polacy ratowali Żydów, stąd też należy spodziewać się, że na autorkę spadną gromy, podobnie jak wcześniej na Grossa. Może jest to książka trochę zbyt publicystyczna, trochę zbyt emocjonalna. Ale w zasadzie czemu miałaby taka nie być?